Żydzi w Inowrocławiu zamieszkali już w średniowieczu. Z pewnością byli uchodźcami, szukającymi bezpiecznego miejsca po fali pogromów na terenie Europy Zachodniej. Właśnie w Polsce, także na Kujawach, znaleźli miejsce gdzie mogli cieszyć się swoją odrębnością religijną, językową i obyczajową. To tutaj znaleźli swoje Polin – miejsce spoczynku. Najstarsza wzmianka o inowrocławskich Żydach pochodzi z 1453 r. Sto lat później w mieście liczącym 1320 mieszkańców 162 osoby to Żydzi.
Chyba Inowrocław był dobrym miejscem, skoro społeczność wyznania mojżeszowego rosła, by w 1775 r., w pruskim już mieście, osiągnąć liczbę 927 osób pośród 1450 Inowrocławian (64% mieszkańców). W wieku XIX, na fali procesów asymilacyjnych, miejscowi Żydzi kulturowo zbliżyli się do niemieckiej społeczności miasta i stali się jego finansową elitą.
Nagły rozwój Inowrocławia w 2 poł. XIX w. zepchnął Żydów do roli bogatej mniejszości. W 1875 r. Żyd Samuel Hoeniger, Niemiec Oskar Triepicke i Polak Zygmunt Wilkoński założyli Towarzystwo Akcyjne Solanki Inowrocławskie, rozpoczynając działalność inowrocławskiego uzdrowiska. W 1920 r. liczba żydowskich mieszkańców polskiego już Inowrocławia spadła do 264 osób (0,95%). Tuż przed wybuchem wojny w czterdziestotysięcznym mieście mieszkało zaledwie 173 Żydów. II wojna światowa przyniosła kres trwającej od XIV w. historii inowrocławskich Żydów.
Życie inowrocławskiej gminy żydowskiej – kahału toczyło się wokół miejsc najważniejszych: synagogi i cmentarza. Do 1939 r. na terenie miasta istniały budynki 3 synagog oraz dwa cmentarze. Tak zwany stary cmentarz znajdował się na Zofiówce. Powstał, poza murami miasta, już w średniowieczu i użytkowany był do 1886 r. Najstarszy znany nagrobek - macewa pochodził z 1591 r. Jego hebrajska inskrypcja głosiła: „Israel wzniósł się do Wiekuistego w 12 miesiącu 5351 r. Jego duch żyje wśród ludzkości”. Pośród setek kamiennych macew wyróżniał się biały marmurowy obelisk Michała Levy'ego (1807-1879), najważniejszego przedstawiciela żydowskiej społeczności Inowrocławia. Pomnik prekursora industrializacji Kujaw cechowało epitafium w języku polskim, jedyne pośród hebrajskich i niemieckich inskrypcji. W drugiej poł. XIX w. inowrocławscy urbaniści wyznaczyli miejsce dla „dzielnicy” zmarłych. Obok siebie, tak jak za życia, spoczęli mieszkańcy miasta, w wyznaczonych kwaterach katolicy – w większości Polacy, ewangelicy – w większości Niemcy i Żydzi.
Pierwszy pogrzeb na nowym cmentarzu żydowskim odbył się 26 grudnia 1886 r. Pożegnano wtedy rabina Michała Karingera. Najokazalszy nagrobek Juliusza Leavy'ego (1839-1901) wzniesiono z czarnego marmuru w postaci czterech kolumn otaczających dzban – atrybut rodu. 5 stycznia 1919 r. cmentarz był świadkiem natarcia powstańców wielkopolskich na pruskie koszary. Prawdopodobnie ostatnią osobą pochowaną w Inowrocławiu w obrządku mojżeszowym był Leopold Leav'y (1870-1939), zamordowany przez Niemców na progu swojego domu 15 września 1939 r.
